Heeft je agent een shell, geef hem dan een command line

Het Model Context Protocol is, in eigen woorden, „an open-source standard for connecting AI applications to external systems” (modelcontextprotocol.io). Het project vergelijkt het met een USB-C-poort: één stekker voor veel apparaten.

De huidige specificatie, versie 2026-07-28, definieert hosts (de AI-applicatie), clients (de connectors daarin) en servers (de diensten die gegevens en tools leveren), die via JSON-RPC communiceren. Een server kan resources, prompts en tools aanbieden. Tools gebruiken agents het meest: de client vraagt de server met tools/list om zijn lijst, en elke tool komt met een naam, een beschrijving en een JSON Schema voor de invoer.

Een command line is niet vanzelf goed voor agents. Hij heeft een paar eigenschappen nodig waar mensen zelden om vragen:

• Hij beschrijft zichzelf als data: --help en een volledige commandocatalogus als JSON, zodat de agent nooit naar flags hoeft te raden.
• Uitvoer is een contract: met --json precies één JSON-document op stdout, fouten als JSON op stderr.
• Exitcodes hebben betekenis: aanroep verbeteren, de mens vragen, wachten, opnieuw proberen. Eén getal vertelt de agent wat hij daarna moet doen.
• Hij wacht nooit op invoer die de agent niet kan geven: zonder terminal vraagt niets iets na. Destructieve stappen hebben een uitdrukkelijke flag nodig, zoals --yes.
• Hij kan tonen in plaats van handelen: --dry-run drukt het exacte verzoek af zonder het te versturen.
• Geheimen blijven buiten de uitvoer, ook met --verbose en --dry-run, want wat de agent ziet, belandt in zijn context.
• Hij is makkelijk te installeren overal waar een agent draait, liefst zonder afhankelijkhedenboom.

Het engineeringteam van Anthropic beschreef het probleem in november 2025: „Most MCP clients load all tool definitions upfront directly into context”, en die beschrijvingen verhogen responstijd en kosten (Code execution with MCP). Hun advies: laat het model tooldefinities op verzoek lezen.

Eerlijk is eerlijk: clients halen hun achterstand in. Claude Code stelt MCP-tools nu standaard uit: bij de start van een sessie laden alleen toolnamen en serverinstructies, en de volledige definitie volgt als Claude naar de tool zoekt (MCP tool search). Andere clients laden mogelijk nog alles.

Een CLI laadt vanzelf op verzoek, want er staat niets in de context totdat de agent een commando uitvoert. We hebben gemeten hoeveel er te laden valt in tm 0.3.0: de volledige catalogus (tm schema --json) is 377.203 tekens, het overzicht van alle commandogroepen (tm --json) 32.110, de groep facturen 104.009. Een afzonderlijk commando heeft een mediaan van 934 tekens over 157 commando's. Methode: npx -y @time-momentum/cli@0.3.0 schema --json | wc -c en hetzelfde voor de andere aanroepen, op 10 okt 2026.

De catalogus is niet klein. Daar gaat het juist om: de agent bepaalt wat hij laadt, meestal één groep of één commando.

Bij MCP geldt: „every intermediate result must pass through the model”, zoals hetzelfde artikel van Anthropic het zegt. Een lijst van 500 facturen die de agent alleen hoeft te tellen, belandt toch in zijn context.

In een shell filtert de agent voordat hij leest. tm payments outstanding --json | jq '[.data[].summary.outstanding_micros] | add / 1000000' geeft één getal terug: het openstaande totaal in euro. tm invoices list --all --json | jq '[.data[] | select(.status == "draft")] | length' telt concepten over alle pagina's. Dezelfde regels werken in een cronjob of een shellscript, zonder agent.

In MCP is autorisatie optioneel. Remote servers via HTTP horen de OAuth 2.1-flow uit de specificatie te volgen; lokale servers via stdio halen hun inloggegevens uit de omgeving. Voor een chatapp waarin elke gebruiker zich met een eigen account aanmeldt, is OAuth de comfortabelere optie.

Een CLI werkt meestal met een API-sleutel. Dat is eenvoudig, maar vraagt zorg: de sleutel mag nooit opduiken in wat de agent leest. tm bewaart hem in een lokaal bestand met modus 600 of een omgevingsvariabele, wisselt een schrijfsleutel in voor een token dat één uur geldig is en drukt de sleutel nooit af, ook niet met --verbose of --dry-run. Een token uit die inwisseling kan geen nieuwe sleutels aanmaken en het account niet verwijderen.

Elke aanroep die een agent via een CLI doet, is een regel die je kunt kopiëren, lezen en zelf uitvoeren. --dry-run gaat nog een stap verder en toont methode, URL en body zonder iets te versturen. Zo is het werk van de agent te controleren voordat het gebeurt, en dat telt het meest bij facturen.

Ook MCP heeft hier hulpmiddelen voor, zoals de MCP Inspector voor developers. Maar een toolaanroep typ je niet in je eigen terminal om te zien wat er gebeurt.

Een CLI is een pakket met een versie. Je kunt hem vastzetten (npx -y @time-momentum/cli@0.3.0), terugzetten (tm update --to <version>) en weten dat een script dat gisteren werkte, vandaag werkt. Verandert de API zo dat een oude versie het fout zou doen, dan weigert de server die versie met een duidelijke fout en het updatecommando.

MCP versioneert het protocol op datum en laat servers wijzigingen in hun toollijst tijdens het draaien aankondigen. Een remote server bepaalt zelf welke tools je vandaag krijgt. Dat is handig zolang er niets breekt.

Claude Code, Codex, Cursor en de meeste coding agents kunnen shellcommando's uitvoeren. Een CLI werkt in al die agents zonder dat de client iets anders hoeft te ondersteunen, ook in sandboxes en CI.

• Clients zonder shell. claude.ai, Claude Desktop en de mobiele Claude-apps bereiken externe tools via connectors, en dat zijn MCP-servers (Claude docs). Een CLI helpt daar niet.
• Standaard vindbaarheid. Elke MCP-server beantwoordt tools/list op dezelfde manier, en de officiële MCP Registry somt servers op. Elke CLI documenteert zichzelf op zijn eigen manier.
• Aanmelding per gebruiker. Met OAuth koppelt iedereen zijn eigen account zonder met een sleutel te hoeven werken.
• Niet-technische gebruikers. Een connector toevoegen in een chatapp is makkelijker dan een command line installeren.

De agents van onze gebruikers werken al in een shell, aan klantprojecten. Daarom heeft Time Momentum geen MCP-server. Het heeft tm, een command line die het hele product bedient: inzet, klanten, opdrachten, projecten, facturen en e-facturen, betalingen, urenverantwoordingen en rentabiliteit.

tm heeft geen runtime-afhankelijkheden. Elke operatie van de REST-API die voor de command line bedoeld is, heeft precies één commando, 143 operaties in versie 0.3.0, en een test dwingt dat af bij elke API-wijziging. tm skill geeft de gebruikshandleiding die bij de geïnstalleerde versie hoort. In Claude Code voegt tm skill --install een korte skill toe die ernaar verwijst, en Time Momentum is ook beschikbaar als Claude Code-plugin.

Een factuur definitief maken of crediteren en verwijderen vragen een uitdrukkelijke --yes. Zonder terminal stopt tm anders.